Master X
Khán giả
Lý do con người nghiện cờ bạc có liên quan mật thiết đến hai cơ chế của não bộ:
- Khi kỳ vọng một điều tốt đẹp sắp xảy ra, não bộ đã bắt đầu tiết ra Dopamine, chứ không phải đợi đến khi điều tốt đẹp đó thực sự xảy ra mới bắt đầu tiết ra.
- Trong các hoạt động cá cược, trạng thái "suýt chút nữa thì thắng" cũng kích thích tiết ra rất nhiều Dopamine, mức độ chỉ thấp hơn một chút so với việc "thắng thật" mà thôi.
Con người là loài động vật "hướng lợi tránh hại". Mặc dù về bản chất, "lợi" là những thứ như thức ăn hay cơ hội duy trì nòi giống, nhưng về mặt chủ quan, mọi cái "lợi" của con người đều là cảm giác hạnh phúc.
Khi con người ăn ngon, quan hệ tình dục, sử dụng chất kích thích (ma túy...), vận động, học tập hay kiếm tiền, não bộ sẽ kích thích các tổ chức tế bào thần kinh chịu trách nhiệm khen thưởng, Dopamine bắt đầu tiết ra, và về mặt chủ quan bạn sẽ cảm thấy rất vui vẻ. Thế là hành vi trước mắt được liên kết với niềm vui trong tâm trí, bạn bắt đầu thực hiện hành vi đó nhiều hơn để thúc đẩy tiết ra nhiều Dopamine hơn, từ đó có được niềm vui.
Cờ bạc cũng không ngoại lệ, cờ bạc cũng kích thích tiết ra Dopamine, khiến chúng ta cảm thấy rất phấn khích.
Giải thích tại sao ăn ngon hay quan hệ tình dục lại tiết ra Dopamine thực ra rất đơn giản. Bởi vì con người cần ăn uống và duy trì nòi giống, cơ chế thần kinh tiến hóa cần phải liên kết việc ăn uống và tình dục với niềm vui, thúc đẩy con người thực hiện các hành vi này nhiều hơn.
Chất kích thích thì không thể giải thích theo cách tương tự, vì chúng có hại cho cơ thể. Nhưng chất kích thích đã "đi nhờ xe", nó trực tiếp dùng phương thức hóa sinh để thúc đẩy tiết Dopamine, hoặc giảm việc thu hồi Dopamine để tăng nồng độ của nó.
Sự khoái cảm mà cờ bạc mang lại cũng tương tự. So với lợi nhuận chắc chắn, con người thích lợi nhuận không chắc chắn hơn.
Giả sử chúng ta chơi một trò chơi, mỗi vòng tôi cho bạn 10 đồng, chơi liên tục 50 vòng.Bạn sẽ rất thích trò này vì vòng nào bạn cũng có thu nhập, mỗi lần nhận tiền bạn đều thấy vui.
Nhưng chúng ta có thể chơi một trò khác: Tôi tung đồng xu, nếu mặt ngửa, tôi cho bạn 20 đồng, cũng chơi 50 vòng.Trò này bạn sẽ còn thích hơn nữa. Bởi vì khi tôi bắt đầu tung đồng xu, bạn sẽ bắt đầu kỳ vọng mình có khả năng nhận được tiền. Trong khi ở trò chơi có thu nhập cố định, bạn sẽ mặc nhiên coi đó là một trò chơi tẻ nhạt nhưng có lãi, bạn không chủ động kỳ vọng việc mình có thu nhập hay không. Vì vậy, khi yếu tố "không xác định" được đưa vào trò chơi, không chỉ lúc nhận được tiền bạn mới vui, mà mỗi khi tôi bắt đầu tung đồng xu là bạn đã thấy vui rồi.
Bây giờ chúng ta chơi trò thứ ba: Tôi đưa đồng xu cho bạn, bạn tự tung, mặt ngửa thì tôi cho bạn 20 đồng, chơi 50 vòng.Trò này bạn thậm chí còn thích thú hơn. Bởi vì khi bạn trực tiếp chạm vào đồng xu, bạn có một ảo giác rằng mình đang kiểm soát trò chơi. Mỗi khi bạn tự tay tung đồng xu, bạn sẽ thấy vui. Kết quả là mặt ngửa, bạn vui. Kết quả là mặt sấp, bạn sẽ cảm thấy "suýt chút nữa là ngửa rồi", và vẫn thấy vui. Bất kể là lúc bắt đầu tung, hay kết quả là mặt ngửa, thậm chí kết quả là mặt sấp, não bộ của bạn đều đang tiết ra Dopamine.
Trên đây là cơ chế thần kinh tại sao con người thích cờ bạc. Nhưng vẫn còn một câu hỏi sâu xa hơn: Tại sao con người lại có loại thần kinh này? Đáp án của câu hỏi này khác với việc ăn uống, tình dục hay chất kích thích.
Nguyên nhân cụ thể vẫn chưa thực sự rõ ràng, nhưng có một cách giải thích rất triển vọng, đó là giải thích từ Tâm lý học tiến hóa.
Phần thưởng không chắc chắn sở dĩ cực kỳ thu hút con người là vì nó giúp động vật đưa ra quyết định vào những thời điểm mấu chốt. Con người phải dám mạo hiểm mới có thể đạt được lợi nhuận lớn hơn, mà mạo hiểm đồng nghĩa với sự không chắc chắn.
Nhưng mình nghĩ dopamine không chỉ là “cảm giác vui” đơn giản vậy, nó kiểu làm mình bị cuốn vào hành vi nhiều hơn. Nên mới có chuyện càng chơi càng khó dứt.
Mấy trò này nó không cần bạn thắng nhiều, chỉ cần cho bạn cảm giác “có cơ hội thắng” là đủ giữ chân rồi.
